Założona w 1944 roku Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” jest najstarszym polskim powojennym wydawnictwem i jedn? z najbardziej zasłużonych oficyn wydawniczych o profilu literacko-humanistycznym.

Współczesny „Czytelnik” kontynuuje podstawowe kierunki swojej wieloletniej działalno?ci: opublikował dzieła i nowe edycje utworów wybitnych autorów polskich, m.in. Marii D?browskiej, Zofii Nałkowskiej, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Ryszarda Kapu?cińskiego, Tadeusza Konwickiego, Juliana Tuwima, zrealizował  wielotomowe edycje m.in. Dzieł Adama Mickiewicza, realizuje Pisma zebrane Stefana Żeromskiego, Pisma zebrane Aleksandra Wata, wydaje przekłady pierwszorzędnych autorów zagranicznych, m.in. Alessandra Baricco, Jacques'a Le Goffa, Wiktora Jerofiejewa, Ernsta Jüngera, Sándora Máraiego, Philipe'a Rotha. Kontynuowane s? także najstarsze serie: Nike i Nowy Sympozjon. Powstaj? nowe: z inicjatywy redaktora Jerzego Giedroycia ukazuj? się niezwykle cenne dla historii polskiej my?li politycznej, społecznej i historii literatury tomy Archiwum „Kultury” (seria istnieje od 1993 r.). W końcu lat 90-tych zainaugurowano serie Wspomnienia i relacje, Pejzaże Kultury, Proza ?wiatowa i Mała proza.

Dwie najmłodsze, powstałe już na pocz?tku XXI wieku serie to Dzienniki intelektualne i Starożytni historycy.

Wszystkie wydawane w „Czytelniku” ksi?żki cechuje wysoki poziom opracowania merytorycznego, redakcyjnego i graficznego. Dotychczas nakładem wydawnictwa ukazało się około 11 tysięcy tytułów.

Trochę historii (pisownia oryginalna)

Jak podali?my w swoim czasie, na terenach wyzwolonych Polski powstała Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”. Siedzib? Spółdzielni będzie Warszawa, a terenem jej działalno?ci - Rzeczpospolita Polska. Celem Spółdzielni jest działalno?ć wydawnicza i propagandowa, oparta na zasadach demokratycznych i postępowych, dla podniesienia ogólnego poziomu wiedzy społeczno-politycznej w Polsce, oraz udostępnienie najszerszym masom obywateli Rzeczpospolitej korzystania z pism codziennych, perjodycznych i wszelkiego rodzaju wydawnictw o tre?ci politycznej, społecznej, ekonomicznej, literacko-artystycznej i popularno-naukowej. Dla osi?gnięcia tych celów Spółdzielnia będzie wydawać pisma codzienne i perjodyczne, własne popularne wydawnictwa, organizować ich kolportaż, otwierać kioski, księgarnie i bibljoteki, zakładać drukarnie, organizować propagandę czytelnictwa, zaopatrywać członków w pomoce naukowe, organizować odczyty, koła samokształceniowe, kursy itp. Członkiem Spółdzielni może zostać każda osoba fizyczna lub prawna, wpłacaj?ca udział, przyjęta przez zarz?d Koła oraz zatwierdzona przez Zarz?d Główny. Kandydat na członka Spółdzielni deklaruje conajmniej 1 udział, wynosz?cy 100 zł., wpłacaj?c go całkowicie lub czę?ciowo w ratach miesięcznych po 25 zł., z czego pierwsze 25 zł. przy podpisaniu deklaracji. Ilo?ć udziałów jest nieograniczona. Członkowie Spółdzielni otrzymuj? wszystkie wydawnictwa Spółdzielni po cenie tańszej od cen rynkowych, natomiast udziały członków nie podlegaj? oprocentowaniu, a ewentualne zyski Spółdzielni nie podlegaj? podziałowi między członków, lecz będ? obracane na dalsz? rozbudowę placówek kulturalno-o?wiatowych. Jak widzimy z powyższego, celem Spółdzielni nie jest zysk dora?ny (aczkolwiek każdy z członków przez tańsze nabywanie wydawnictw Spółdzielni amortyzuje po pewnym czasie swój udział), lecz istotna troska o podniesienie poziomu kultury polskiej. Dlatego też wpisanie się na członka Spółdzielni powinno być zadaniem najbliższem każdego z Polaków, któremu cel ten leży na sercu. Zapisy i deklaracje przyjmuje Sekretarjat Spółdzielni: Lublin, Krakowskie Przedmie?cie Nr 62.
”Rzeczpospolita”, 1 pa?dziernika 1944

1944

18 wrze?nia W Lublinie, w redakcji „Rzeczpospolitej” w wyniku spotkania zespołu redakcyjnego z przewodnicz?cym Krajowej Rady Narodowej Bolesławem Bierutem i Przewodnicz?cym Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego Edwardem Osóbk?-Morawskim powołany został komitet organizacyjny dla utworzenia instytucji wydawniczej o charakterze spółdzielczym. Jego pracami kierować miała Zofia Dembińska.

1 pa?dziernika „Rzeczpospolita” informuje o powstaniu Spółdzielni Wydawniczej „Czytelnik”.

15 pa?dziernika W Lublinie odbyło się Walne Zgromadzenie członków-założycieli SW „Czytelnik”. Przewodniczył Stanisław Ziemak. Referat o celach i zadaniach spółdzielni wygłosił Stefan Żółkiewski. Wyłoniono komisję statutow?.

22 pa?dziernika Druga czę?ć Walnego Zgromadzenia członków założycieli. Przewodniczył Edward Osóbka-Morawski. Zatwierdzono statut oraz wybrano członków Rady Nadzorczej i ich zastępców. Członkowie − Bolesław Bierut, Edward Osóbka-Morawski, Stanisław Skrzeszewski, Stefan Matuszewski, Edward Bertold, Lucjan Stawiarski, Jan Zawada, Edmund Zalewski, Teodor Piotrowski, Juliusz Górecki, Władysław Smólski, Jan Dulniak, Władysław Kuszyk, Czesław Skopowski, Wanda Górska, Józef Ozga-Michalski, Helena Boguszewska, Ziemowit Fedecki, Regina Fleszarowa, Kazimierz Petrusewicz, Włodzimierz Brzeziński. Zastępcy: Henryk Raabe, Roman Lutyński, Stefan Kunowski, Jerzy Sztachelski, Witold Konopka, Szymon Żaba.

28 pa?dziernika Powołanie Prezydium Rady Nadzorczej oraz zarz?du Głównego. W skład zarz?du weszli prezesi – Jerzy Borejsza, członkowie – Zofia Dembińska i Maria Kuzańska, zastępca członka – Wacław Nowak.

14 listopada Rozstrzygnięcie konkursu na projekt godła SW „Czytelnik”. Przyznano dwie II nagrody – Józefinie Wnukowej oraz Henrykowi Tomaszewskiemu, którego projekt zakupiono i zatwierdzono.

29 listopada Rejestracja statutu w S?dzie Okręgowym w Lublinie.

1945

Luty Przeniesienie siedziby Zarz?du Głównego do Łodzi.

5 maja Krajowa Rada Narodowa powierza SW „Czytelnik” przygotowanie Narodowego Wydania dzieł Adama Mickiewicza.

Lipiec Przeniesienie siedziby Zarz?du Głównego do Warszawy do budynku przy ulicy Wiejskiej 12. Gmach ten został w roku następnym kupiony przez Spółdzielnię od prywatnego wła?ciciela.

7 sierpnia II Posiedzenie Rady Nadzorczej.

17-20 sierpnia Pierwszy Ogólnopolski Zjazd „Czytelnika” w Wi?le. W?ród uczestników znale?li się redaktorzy gazet czytelnikowskich, pracownicy delegatur, twórcy, księgarze, bibliotekarze i popularyzatorzy czytelnictwa, przedstawiciele innych wydawnictw, partii politycznych. Obradom przewodniczyli Zofia Dembińska, Jerzy Borejsza i Stanisław Tazbir. Wynikiem obrad było wypracowanie koncepcji działań „Czytelnika” na rzecz upowszechniania kultury oraz wyrażenie woli utrzymania przez Spółdzielnię charakteru instytucji wydawniczej wolnej od bezpo?rednich wpływów partii politycznych.

12-13 grudnia W Warszawie, konferencja redaktorów naczelnych prasy „Czytelnika” z udziałem Edwarda Ochaba (PPR) oraz Kazimierza Rusinka (PPS). W głównym referacie zatytułowanym „Oblicze prasy czytelnikowskiej”, Jerzy Borejsza przedstawił zaaprobowany zapewne uprzednio przez ?cisłe kierownictwo PPR program tzw. prasy bezpartyjnej – hołduj?cej ideałom ogólnodemokratycznym, nastawionej na uzyskanie wysokiego poziomu pod względem merytorycznym oraz zdobycie masowego odbiorcy.

Zofia Dembińska
ZAŁOŻENIA IDEOWE „CZYTELNIKA”

Jest rzecz? trudn?, ale niesłychanie emocjonuj?c? i przyjemn? budowanie rzeczy nowej, nadawanie ciała i kształtu porywaj?cym ideom, niegdy? nierealnym. „Czytelnik” ma być realizacj? takiej idei, która w Polsce przedwrze?niowej mogła być tylko marzeniem. Cóż jest nowego w koncepcji tej instytucji? Statutowo „Czytelnik” jest spółdzielni?, jest własno?ci? społeczeństwa, jest pomy?lany jako organizacja masowa, obliczona na miliony współudziałowców, na miliony współwła?cicieli. To usprawiedliwia pytanie na afiszu propagandowym: „Czy jeste? już członkiem <Czytelnika>?” Cóż daje wst?pienie do „Czytelnika”? Daje wszystkie prawa współwła?ciciela: prawo inicjatywy, kontroli i decyzji, tak co do ludzi kieruj?cych instytucj?, jak i co do losów kapitału i wypracowanej nadwyżki. W ten sposób jako współwła?ciciele: robotnik, chłop i inteligent polski zaczn? po raz pierwszy na wielk? skalę my?leć i decydować o pracy wydawniczej. [...]
„Ksi?żka i Kultura” 1945, nr 1